Η πολιτική έκφραση της «πανελλήνιας ιδέας»

O Λυσίας στον «Ολυμπιακό» λόγο του (33.6) απευθύνει έκκληση για την ένωση όλων των Ελλήνων εναντίον του τυράννου των Συρακουσών Διονυσίου του Α΄:

Ο Ξενοφώντας στον «Αγησίλαο» (7.6-7.7) παρουσιάζει τον Σπαρτιάτη βασιλιά ως οπαδό της «πανελλήνιας ιδέας»:

Οι πολιτικές ιδέες του Ισοκράτη για την ένωση όλων των Ελλήνων φαίνονται και στο κείμενο που ακολουθεί:

«Ο Ισοκράτης επικέντρωσε το ενδιαφέρον του σε ζητήματα της ελληνικής γενικά εθνότητας, στις σχέσεις των ελληνικών πόλεων μεταξύ τους και με τους βαρβάρους, και ειδικά με την περσική αυτοκρατορία, τη μοναδική άξια λόγου βαρβαρική δύναμη για τον ρήτορα. Οι πολιτικές του απόψεις είχαν ως αφετηρία την πεποίθηση ότι η διάσταση μεταξύ Ελλήνων και βαρβάρων ήταν αγεφύρωτη. Οι ελληνικές πόλεις, πίστευε, συγκροτούσαν παρά τις φαινομενικές αντεγκλήσεις ενιαίο σώμα με κοινά γνωρίσματα και κοινά συμφέροντα. Θεωρούσε πάντα τις διαμάχες μεταξύ Ελλήνων τυχαία όσο και πρόσκαιρα περιστατικά, πολύ λυπηρά ωστόσο εφόσον προσλάμβαναν χαρακτήρα εμφύλιας σύρραξης. Τίποτε δεν ήταν πιο παράλογο για τον Ισοκράτη από έναν πόλεμο μεταξύ Ελλήνων. Η πίστη του στην ενότητα της φυλής όλων των Ελλήνων, που ήταν τόσο βαθιά ριζωμένη μες στην καρδιά και το μυαλό του, διαπότιζε και τον λόγο του. Όταν αναφερόταν σε σχέσεις ή σε αξιοκατάκριτες εχθροπραξίες μεταξύ ελληνικών πόλεων, χρησιμοποιούσε την αυτοπαθή αντωνυμία (ἡμᾶς αὐτούς), τη στιγμή που κάποιος άλλος συγγραφέας, λιγότερο διαπνεόμενος από την ιδέα της πανελλήνιας ενότητας, θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει την αλληλοπαθή αντωνυμία (ἀλλήλους). Με τη γραμματική τούτη επιλογή ο Ισοκράτης τόνιζε σε όλους ότι τα ελληνικά κράτη δεν ήταν δυνατό να έχουν διαφορετικά συμφέροντα και ότι από τις διαμάχες τους υπέφερε ολόκληρη η Ελλάδα και όχι μόνο οι αντίπαλες παρατάξεις.

Στην ελληνική ομογένεια συμπεριλαμβάνονταν ακόμη και οι πιο μακρινοί εκπρόσωποί της. Όπως θα δούμε αργότερα, ο Ισοκράτης ενδιαφερόταν για καθετί που είχε σχέση με τον ελληνισμό της Σικελίας, του Πόντου και κυρίως της Κύπρου».

[πηγή: G. Mathieu, Οι πολιτικές ιδέες του Ισοκράτη, Καρδαμίτσα, μτφρ. Κ. Διαμαντάκου, Αθήνα 1995, σσ. 70-71]